Inleiding

In deze paragraaf geven we het beleidskader voor risicobeheersing van de financieringsportefeuille. Daarnaast geeft het inzicht in de rentelasten, het renteresultaat, de wijze waarop rente aan investeringen, grondexploitaties en taakvelden wordt toegerekend en de financieringsbehoefte (art.13 BBV). In de Notitie Rente 2017 van de Commissie BBV zijn de beleidsregels omtrent rente verder uitgewerkt.

Daarnaast zijn er uitgangspunten voor het vermijden en beheersen van risico's op het gebied van financiering opgenomen in de Wet Fido. De wettelijke kaders voor beheersing van de financiële risico's uit de Wet Fido zijn uitgewerkt in het gemeentelijke uitvoeringsbesluit, het treasurystatuut.

De nadruk in deze paragraaf ligt op het bieden van inzicht in de uitvoering van de treasuryfunctie. De belangrijkste onderdelen daarvan zijn de financiering van het gemeentebeleid en het uitzetten van geldmiddelen die niet direct nodig zijn.

Ontwikkelingen

Vanaf 2018 is de Notitie Rente van de Commissie BBV verplicht. Hierin staan de geldende regels voor de verwerking van de rentelasten en -baten in de begroting en jaarstukken. Daarnaast zijn de bepalingen uit het Wijzigingsbesluit vernieuwing BBV verplicht voorgeschreven vanaf 2017. Dit betekent onder meer dat rente moet worden toegerekend aan de taakvelden. Vanaf 2017 worden alle rentebaten en -lasten gepresenteerd onder het taakveld Treasury. In 2018 is het saldo bij de jaarrekening op dit taakveld € 183.44,- positief.

Op basis van de BBV-regels uit de Notitie Rente hebben we in 2018 het gemiddelde rentetarief van 1% aangehouden als rentelast (renteomslagpercentage) over de investeringen. Het gemiddelde rentetarief wordt berekend over de te verwachten rente over de kort- en langlopende leningen in 2018. Het bij de begroting 2018 voorgecalculeerde omslagpercentage per 1 januari mag maximaal met een marge van 0,5% worden afgerond. Het omslagpercentage wordt bij de begroting berekend door de werkelijk aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa. Wel wordt een correctie op basis van nacalculatie verplicht gesteld als de werkelijke rentelasten meer dan 25% afwijken van de rentelasten die op basis van de voorcalculatie aan de taakvelden zijn toegerekend. In 2018 is dit het geval.

Het omslagrentepercentage moet op consistente en eenduidige wijze worden toegerekend aan de individuele activa. Het is niet toegestaan om per investering of taakveld te differentiëren in het toe te rekenen rentepercentage.

De financieringsbehoefte is in 2018 verder afgenomen en neemt de komende jaren waarschijnlijk nog wat verder af (zie balans hoofdstuk 3). In samenhang daarmee neemt de langlopende leningenportefeuille af van € 10,5 miljoen op 1 januari 2018 naar € 7,8 miljoen op 31 december 2018. De verwachting voor 2019 is dat de rentetarieven voor kortlopende leningen zeer laag blijven en de rentetarieven voor langlopende leningen iets stijgen.

Risico's

Gezien de publieke taak, moet de gemeente zorgvuldig omgaan met publieke middelen. Risicobeheersing is daarbij van groot belang. Daartoe worden renterisico's beheerst middels de kasgeldlimiet en de renterisiconorm. Verder worden stringente eisen gesteld aan het uitzetten van liquide middelen: leningen en garanties worden in principe alleen verstrekt voor de uitoefening van de publieke taak. Voor het overige moeten overtollige middelen worden aangehouden in 's Rijks schatkist (verplicht schatkistbankieren) en blijven daar beschikbaar voor de uitoefening van de publieke taak.

Renterisico

Het grootste risico op het gebied van financiering is het renterisico. Dit renterisico lopen we bij het aantrekken (en eventueel uitzetten) van langlopende geldleningen. De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico bij herfinanciering te beheersen. Hoe meer de aflossing van schulden in de tijd wordt gespreid, hoe minder gevoelig de begroting wordt voor renteschokken bij de herfinanciering.

Kasgeldlimiet

Ook moeten we voldoen aan de wettelijke kasgeldlimiet. De limiet zorgt ervoor dat niet te veel kasgelden (kortlopende leningen < 1 jaar) worden aangetrokken. We mogen maximaal 8,5 % van het bedrag van de exploitatielasten in de begroting opnemen in de vorm van kasgelden.

Liquiditeitsrisico

We lopen geen liquiditeitsrisico omdat we als gemeente steeds voldoende leningen aan kunnen trekken waarmee we tijdig aan onze betalingsverplichtingen kunnen voldoen.

Schatkistbankieren

Eind 2013 is de Regeling Schatkistbankieren decentrale overheden ingevoerd. Gemeenten, provincies en waterschappen zijn verplicht hun overtollige liquide middelen in 's Rijks schatkist aan te houden. De tegoeden van de lagere overheden staan op de staatsbalans en worden van de staatsschuld afgetrokken, waardoor het financieringstekort van het Rijk lager wordt. Voor Buren heeft het verplichte schatkistbankieren vrijwel geen effect op de rentelasten.

Eind 2015 is het treasurybeleid vastgesteld middels het Treasurystatuut. Hierbij is gebruikgemaakt van de Handreiking Treasury 2015 van het ministerie van Financiën. In het statuut hebben we de wettelijke kaders voor beheersing van de financiële risico's uit de Wet Fido verder uitgewerkt. We hebben de gemeentelijke doelstellingen, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en de administratieve organisatie van het beheer van liquiditeiten op korte en lange termijn beschreven. Met het vernieuwde BBV staan in de notitie Rente 2017 de nieuwe verantwoordingsregels voor het taakveld Treasury Deze regels hebben we in 2017 toegepast.

In het eerste kwartaal 2019 is het Treasurystatuut aangepast wegens de gewijzigde organisatiestructuur in oktober 2018. Daarnaast zijn geen andere wijzigingen gedaan in het Treasurystatuut 2015.

In de inleiding zijn de belangrijkste treasuryfuncties aangegeven: de financiering van het gemeentebeleid en het uitzetten van geldmiddelen die niet direct nodig zijn. De Wet Fido heeft deze functies aan strenge regels gebonden door de invoering van het schatkistbankieren eind 2013.

De gemeente Buren werkt vanuit totaalfinanciering. Dat wil zeggen dat de aangetrokken leningen niet een-op-een gekoppeld zijn aan de investeringsprojecten of verstrekte leningen. We bundelen alle schulden en tegoeden en we salderen alle gemeentelijke kastekorten en -overschotten voordat we ons op de kapitaalmarkt begeven.

Het omslagrentepercentage wordt berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die integraal zijn gefinancierd (zie: BBV notitie Rente 2017). De taakvelden worden sinds 2017 voor hun kapitaalbeslag afgerekend op basis van een rentepercentage (met een mogelijke afronding van 0,5%). Het resultaat van de omslagrente komt rechtstreeks in de exploitatie op het taakveld Treasury tot uitdrukking. Het toerekenen van omslagrente aan de taakvelden vindt plaats via het taakveld Treasury.

In 2018 is op basis van de verplichte nacalculatie een correctie nodig van de omslagrente. Deze correctie is verplicht gesteld als de rentelasten meer dan 25% afwijken van de rentelasten die op basis van de voor gecalculeerde omslagrente aan de taakvelden zijn toegerekend.

Het BBV biedt vooralsnog de mogelijkheid om een rentevergoeding of inflatievergoeding over het eigen vermogen en de voorzieningen te berekenen en door te belasten aan de taakvelden. De Commissie BBV adviseert deze systematiek niet meer toe te passen, vanwege het verlangde inzicht, de eenvoud en transparantie. Deze aanbeveling hebben wij vanaf 2017 overgenomen. In 2018 is het toepassen van de notitie Rente wettelijk verplicht. In 2018 gelden voor onze begroting de volgende uitgangspunten op basis van de nieuwe BBV-regelgeving:

• een omslagrentepercentage van 1%;
• De 1%-omslagrente wordt gehanteerd bij de kapitaalrentelasten;
• Er is geen rentevergoeding over het eigen vermogen (de reserves) en de voorzieningen;
• De uitzondering op de omslagrente van 1% bij de kapitaallasten geldt ook niet meer voor de grondexploitaties Doejenburg en Hooghendijck. Dit is in 2018 bij de 2MR besloten. Hier rekenden we eerder met een percentage van 0% volgens het daarover genomen raadsbesluit (15/00539).

De berekening in de begroting 2018 van de omslagrente is voor onze gemeente is gedaan op basis  van de Notitie Rente 2017 van de Commissie BBV en is als volgt weer te geven:

Aan de taakvelden toegerekende rente gedeeld door Integraal gefinancierde activa:

520.323 : 51.549.890= 1,01%

Als het omslagrentepercentage afwijkt van de werkelijke vermogenskostenvoet (werkelijke rentelasten), ontstaat er een renteresultaat. Wanneer dit renteresultaat hoog wordt, is dat een signaal om het omslagrentepercentage te herzien. Dit was in Buren in 2018 het geval. De bij de begroting vastgestelde omslagrente van 1% is bij nacalculatie voor de jaarrekening naar beneden bijgesteld naar 0%, uitgezonderd voor grondexploitatie Doejenburg (1%). Het renteresultaat vloeit voort uit het feit dat geen nieuwe langlopende leningen zijn aangetrokken in combinatie met het in de loop van 2018 gelijktrekken van de rentevoet voor alle grondexploitaties naar 0% met uitzondering van met name Doejenburg.

Bij de jaarrekening 2018 is de nacalculatie van de omslagrente als volgt:

Aan de taakvelden toe te reken rente gedeeld door Integraal gefinancierde activa:

133.023 : 51.549.890= 0,26%. Aan de taakvelden is afgerond 0% rente toegerekend. Het resultaat van de omslagrente, € 133.023, komt rechtstreeks in de exploitatie op het taakveld Treasury tot uitdrukking. Dit is binnen de toegestane afrondingsmarge van 0,5%.

In 2019 zullen we het omslagrentepercentage in het voorjaar opnieuw berekenen en indien nodig het omslagpercentage aanpassen.

Klik hier voor cijfers over de netto schuldquote.

Klik hier voor cijfers over de netto schuld per inwoner.

Zie ook kengetallen bij Weerstandsvermogen en risicobeheersing.